Het broze staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran staat verder onder druk nu beide landen voor de tweede dag op rij aanvallen op elkaar uitvoeren. De escalatie volgt op de uitspraak van president Trump woensdag dat het bestand met Iran wat hem betreft “voorbij” is, waarover we eerder berichtten. Donderdag breidden de gevechten zich verder uit over meerdere landen in de Golfregio.
Inhoud
Tweede dag op rij van aanvallen tussen VS en Iran
Het Amerikaanse leger meldde donderdagnacht ongeveer negentig doelen langs de Iraanse kust te hebben geraakt meer dan bij de aanval van een dag eerder, die we ook al beschreven. Volgens een Amerikaanse functionaris besloot Trump tot deze nieuwe aanvalsronde deels uit onvrede dat de Straat van Hormuz nog altijd niet volledig open is, en deels omdat Iran juist tijdens de NAVO-top in Ankara opnieuw schepen in de zeestraat aanviel.
Het is inmiddels al de vierde ronde van aanvallen en tegenaanvallen sinds de VS en Iran medio juni hun memorandum van overeenstemming ondertekenden. Toch bleven de omvang en intensiteit van deze aanvallen volgens waarnemers nog altijd kleiner dan tijdens de eerste weken van de oorlog eerder dit jaar.
Iran vuurt raketten af op Amerikaanse basis in Jordanië
Voor het eerst in deze nieuwe escalatiegolf breidde Iran zijn vergelding donderdag ook uit naar Jordanië. Iran zegt tien ballistische raketten te hebben afgevuurd op een Amerikaanse legerbasis in het noorden van het land. De Jordaanse regering bevestigde dat het leger de Iraanse raketten die het Jordaanse luchtruim binnendrongen, heeft onderschept, waarbij luchtalarmen afgingen.
Ook in Bahrein, waar de Amerikaanse Vijfde Vloot is gestationeerd, ging het luchtalarm donderdag voor de derde keer af. Daarnaast vuurde Iran raketten af richting doelen in Koeweit en Qatar. De Iraanse Revolutionaire Garde meldde specifiek kamp Arifjan en de luchtmachtbasis Ali Al Salem in Koeweit te hebben geraakt, evenals de luchtmachtbasis Shaikh Isa en de marinebasis in Juffair in Bahrein.
Aanvallen bij kerncentrale Bushehr en op bruggen richting Mashhad
Bijzonder gevoelig liggen de Amerikaanse aanvallen op de Iraanse havenstad Bushehr, waar zich Irans enige civiele kerncentrale bevindt. Een regionale functionaris meldde dat het gebied rond de kerncentrale werd geraakt, al bevestigen Iraanse staatsmedia dat de centrale zelf geen schade opliep. Ook een pier voor vissersboten bij Asaluyeh werd getroffen, waarbij tien vissersboten in brand vlogen.
Voor het eerst sinds april leken Amerikaanse aanvallen zich daarnaast te richten op Iraanse bruggen: staatsmedia meldden een aanval op een spoorbrug in de noordoostelijke provincie Golestan, en de Revolutionaire Garde meldde aanvallen op twee bruggen op de route naar Mashhad. Die stad speelt op dit moment een bijzondere rol: het was precies de route waarlangs donderdag de laatste processie plaatsvond voor de begrafenis van ayatollah Khamenei, waarover we eerder uitgebreid berichtten. Volgens Iraanse staatsmedia kwamen bij de aanvallen van donderdag ten minste drie mensen om het leven in de provincie Khoezestan, en werd een brandweerman gedood bij een aanval op een luchthaven in Iranshahr. Die doden volgen op de dood van minstens negen Iraanse militairen bij de aanvallen van woensdag.
Trump dreigt met blokkade en inname van olie-eiland Kharg
Trump zelf liet vanuit Ankara weten dat de aanvallen van donderdag een directe vergelding waren voor de Iraanse aanval op schepen eerder deze week: “Dit is vergelding voor de scheepsbombardementen van Iran gisteren. Als het opnieuw gebeurt, wordt het veel erger,” schreef hij op zijn platform Truth Social, samen met video’s van explosies in Iran.
Trump dreigde bovendien de Amerikaanse marineblokkade van Iraanse havens, die als onderdeel van het memorandum van overeenstemming in juni werd opgeheven, weer in te stellen. “We zouden de blokkade weer kunnen instellen, alleen voor Iran,” aldus Trump. Ook herhaalde hij eerdere dreigementen om civiele Iraanse infrastructuur zoals elektriciteitscentrales en ontziltingsinstallaties aan te vallen, en opperde hij zelfs het olie-eiland Kharg in te nemen de hub waar zo’n 90 procent van de Iraanse olie-export doorheen gaat. “Misschien nemen we Kharg wel over. Daar kunnen ze niets aan doen,” aldus Trump.
Uit data van scheepvaartanalisten blijkt dat Iran, vermoedelijk anticiperend op een nieuwe Amerikaanse blokkade, in de nacht van woensdag op donderdag al minstens 10 miljoen vaten ruwe olie en stookolie vanaf Kharg verscheepte. Naar schatting bevindt zich inmiddels zo’n 63 miljoen vaten Iraanse ruwe olie op zee, terwijl alle drie de exportterminals op Kharg ondanks de aanvallen volledig operationeel bleven.
Verdeeldheid binnen het Iraanse leiderschap zichtbaar
De aanhoudende aanvallen op scheepvaart in de Straat van Hormuz, ondanks het officiële staakt-het-vuren, zouden volgens Amerikaanse media kunnen wijzen op verdeeldheid binnen het Iraanse leiderschap. Hardliners willen de controle over de strategische zeestraat als machtsmiddel tegen het Westen behouden, terwijl pragmatici juist aansturen op een permanent vredesakkoord dat internationale sancties zou opheffen en broodnodige economische verlichting zou bieden.
Iran’s hoofdonderhandelaar liet intussen weten dat de Straat van Hormuz alleen zal worden geopend “op Iraanse voorwaarden, niet door Amerikaanse dreigementen.” Parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf reageerde donderdag strijdlustig op X: “Amerika heeft nog altijd niet geleerd dat pesten en het breken van beloftes niet langer zonder gevolgen blijven.” Trump zei eerder op de dag nog te verwachten dat deze wisselwerking van aanvallen niet zal leiden tot “langdurige” militaire actie een inschatting die met de aanvallen van donderdag alweer op de proef wordt gesteld.
