De Verenigde Staten hebben in de nacht van dinsdag op woensdag luchtaanvallen uitgevoerd op Iraanse doelen. Het Amerikaanse leger meldde na afloop meer dan tachtig doelen te hebben geraakt. Iran vergold de aanvallen met eigen aanvallen op Amerikaanse bases in Bahrein en Koeweit, waarmee de spanningen tussen beide landen weer flink oplopen.
Inhoud
Aanleiding: aanvallen op schepen in de Straat van Hormuz
Reden voor de Amerikaanse aanvallen zijn drie recente Iraanse aanvallen op commerciële schepen die door de Straat van Hormuz voeren, meldt het Amerikaanse Centrale Commando (CENTCOM). Die aanvallen, waaronder een Qatarese en Saoedische tanker, vonden de afgelopen twee dagen plaats. Zo raakte eerder deze week al een olietanker in brand nadat die door een onbekend projectiel werd geraakt, zoals we eerder beschreven. Het Amerikaanse leger noemt de aanvallen “onterecht, gevaarlijk en een duidelijke schending van het staakt-het-vuren”.
Volgens de Britse maritieme organisatie UKMTO liepen twee van de drie getroffen schepen slechts beperkte schade op en konden ze hun weg door de Straat van Hormuz vervolgen, zonder gewonden. Opvallend is dat de getroffen schepen allemaal voeren via een route dicht bij de Omaanse kust, in plaats van de door Iran aangewezen “veilige” vaarroute Teheran wordt er al langer van verdacht juist schepen aan te vallen die deze alternatieve route gebruiken.
Meer dan tachtig doelen geraakt in Iran
Volgens de VS zijn onder de ruim tachtig geraakte doelen Iraanse luchtafweersystemen, commandonetwerken, kustradarstations en antischeepsraketcapaciteiten. Ook zouden ruim zestig kleine boten van de Islamitische Revolutionaire Garde in en vlak bij de Straat van Hormuz zijn geraakt, met als doel Irans vermogen om schepen aan te vallen verder te “degraderen”. CENTCOM meldde dat de Amerikaanse strijdkrachten na deze ronde aanvallen klaarstaan om Iran verder ter verantwoording te roepen “wanneer het akkoord niet wordt nageleefd”.
Iraanse staatsmedia melden explosies in onder meer Sirik, Qeshm en Bandar Abbas, plaatsen die allemaal aan de Straat van Hormuz liggen. Bij de aanval op een pier in Sirik zouden door rondvliegende scherven meerdere mensen gewond zijn geraakt en naar een ziekenhuis in het nabijgelegen Minab zijn overgebracht, meldt het semiofficiële persbureau Tasnim.
Iraanse vergelding treft Amerikaanse bases in Bahrein en Koeweit
Het Iraanse leger kondigde direct een “vernietigende reactie” aan, en enkele uren later volgde de vergelding. Volgens de Islamitische Revolutionaire Garde ging het om een gezamenlijke raket- en droneoperatie tegen 85 Amerikaanse militaire doelen, waaronder de marinebasis Bandar Salman in Bahrein waar de Amerikaanse Vijfde Vloot is gestationeerd en de luchtmachtbasis Ali Al Salem in Koeweit. Iran claimt daarbij ook een Amerikaanse MQ-9-drone te hebben neergehaald.
Zowel in Bahrein als in Koeweit ging het luchtalarm af. Het Koeweitse leger bevestigde op sociale media dat de luchtafweer “vijandige raket- en droneaanvallen” afsloeg. Iran noemde de Amerikaanse acties in een verklaring een schending van zowel het staakt-het-vuren als het zogeheten memorandum van Islamabad, het akkoord waarmee eerder een einde kwam aan de directe gevechten tussen de VS en Iran. Parlementsvoorzitter en hoofdonderhandelaar Mohammad Bagher Ghalibaf reageerde fel op sociale media: “Het tijdperk van pesten en afpersing is voorbij. Het leidt nergens toe. Wij buigen niet.”
Timing valt samen met NAVO-top en begrafenis Khamenei
De nieuwe escalatie tussen de VS en Iran valt op een opvallend moment. President Trump bevindt zich momenteel in Turkije voor de NAVO-top in Ankara, waar de veiligheid in de Straat van Hormuz volgens Amerikaanse functionarissen toch al op de agenda stond, zoals we ook al schreven bij onze eerdere berichtgeving over deze top. Tegelijkertijd is Iran nog midden in de dagenlange staatsbegrafenis van opperste leider Ali Khamenei, die we eerder uitgebreid beschreven de onderhandelingen over een blijvend vredesakkoord tussen Washington en Teheran lagen tot en met de begrafenis, die donderdag met de bijzetting in Mashhad wordt afgesloten, grotendeels stil.
Die onderhandelingen, die zich normaal gesproken zouden richten op de volledige heropening van de Straat van Hormuz en het omstreden Iraanse kernprogramma, staan door deze nieuwe escalatie verder onder druk. Dat sluit aan bij het bredere, fragiele beeld dat we recent al schetsten in onze analyse van de situatie in Israël, Libanon en Iran: een regio waarin officiële staakt-het-vurens voortdurend op de proef worden gesteld door nieuwe incidenten.
Hernieuwde Amerikaanse oliesancties zetten akkoord onder druk
Naast de luchtaanvallen voerden de VS gisteren ook opnieuw tijdelijke sancties in tegen de Iraanse olie-industrie, door een eerder verleende vergunning voor de verkoop van Iraanse olie in te trekken. Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelt dat besluit en stelt dat het in strijd is met het memorandum van Islamabad. Het is niet de eerste keer dat de VS actie onderneemt na een aanval op een schip in de Straat van Hormuz: eind juni gebeurde dit ook al twee dagen op rij, waarbij de Amerikaanse vicepresident Vance destijds stelde dat “geweld met geweld wordt bestreden”.
Met deze nieuwste ronde aanvallen en tegenaanvallen groeit de vrees dat het broze akkoord tussen de VS en Iran alsnog instort, precies op het moment dat beide landen leken toe te werken naar gesprekken over de moeilijkste onderwerpen in hun conflict.
