Iran heeft vrijdag voormalig opperste leider Ali Khamenei begraven in zijn geboortestad Mashhad, ruim vier maanden nadat hij omkwam bij een Amerikaans-Israëlische luchtaanval. Daarmee komt een einde aan een buitengewoon hoofdstuk in de geschiedenis van de Islamitische Republiek, op een moment dat de hernieuwde gevechten tussen Iran en de Verenigde Staten de vrees voor een breder regionaal conflict juist weer aanwakkeren.
Inhoud
Miljoenen rouwenden bij zesdaagse rouwstoet
De officiële uitvaartplechtigheden begonnen zaterdag, toen tienduizenden Iraniërs samenkwamen bij het Grote Mosalla-complex in Teheran, zoals we eerder beschreven. Vanaf daar trok Khamenei’s kist via Teheran, de sjiitische geestelijke hoofdstad Qom en de Iraakse bedevaartsteden Najaf en Kerbala naar zijn laatste rustplaats in Mashhad. In totaal trok de rouwstoet naar schatting meer dan 15 miljoen mensen, met Iraanse schattingen die zelfs uitkomen op ruim het dubbele daarvan.
Khamenei’s begrafenis stond oorspronkelijk gepland voor maart, maar werd uitgesteld nadat Iran in de oorlog werd gestort. Bij elke etappe van de rouwstoet stroomden enorme mensenmassa’s toe, begeleid door treurzang en gescandeerde revolutionaire leuzen.
Kist per helikopter naar heiligdom Imam Reza
Donderdag arriveerde Khamenei’s kist in Mashhad, waar hij per vrachtwagen door de volgepakte straten naar het heiligdom van Imam Reza werd vervoerd, begeleid door geestelijken met witte tulbanden. Op het laatste stuk van de route was de mensenmassa zo dicht opeengepakt dat de vrachtwagen er niet meer doorheen kon, waarna Khamenei’s kist per helikopter naar het heiligdom werd overgevlogen.
Khamenei’s oudste zoon Mostafa leidde het dodengebed, waarna mannelijke rouwenden de in de Iraanse driekleur gehulde kist het heiligdom binnendroegen. Volgens Iraanse staatsmedia waren de begrafenissen van Khamenei en de vier familieleden die samen met hem omkwamen, vrijdagochtend vroeg voltooid. Khamenei is pas de tweede heerser van Iran die in Mashhad wordt begraven in 1747 kreeg Nader Shah er zijn laatste rustplaats, na bijna elf jaar aan de macht te zijn vermoord.
Woede en wraakzucht jegens Trump
Tijdens de hele rouwweek stond wraak jegens de Verenigde Staten centraal. In Mashhad scandeerden de mensenmassa’s leuzen als “Ik zweer bij het bloed van de opperste leider, Trump, we zullen je doden,” terwijl vrouwen spandoeken omhooghielden met de tekst “Kill Trump”. Her en der langs de route stonden dan ook spandoeken met diezelfde boodschap, terwijl groepen mannen ritmisch op hun borst sloegen als teken van rouw een gebruik dat veel voorkomt bij sjiitische begrafenissen.
Mojtaba Khamenei nog altijd niet gezien
De meest opvallende afwezige tijdens de hele rouwweek bleef Mojtaba Khamenei, die een week na de dood van zijn vader door een geestelijke raad tot nieuwe opperste leider werd uitgeroepen. Hij is sinds het uitbreken van de oorlog niet meer in het openbaar verschenen en communiceerde alleen via schriftelijke verklaringen; er is geen enkele foto, video of geluidsopname van hem vrijgegeven. Bronnen dicht bij het Iraanse regime zeggen dat hij herstellende is van ernstige verwondingen waaronder een verminkt gezicht en zwaar beschadigde ledematen maar nog niet in staat is om in het openbaar te verschijnen. Ook proberen de Iraanse veiligheidsdiensten zijn blootstelling te beperken, uit vrees voor nieuwe Amerikaanse aanvallen.
Bij de begrafenis zelf waren wel andere hoge functionarissen aanwezig, waaronder parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf, hoofdrechter Gholamhossein Mohseni Ejei en Khamenei’s zoon Mostafa. Analisten zoals Ali Vaez van de International Crisis Group wijzen erop dat de echte test voor Iran niet tijdens de oorlog komt, maar juist erna, wanneer rivaliserende facties gaan strijden om de toekomst van het land vorm te geven.
Begrafenis valt samen met hernieuwde strijd met de VS
De begrafenis vond plaats tegen een bijzonder gespannen achtergrond. Vlak voor en tijdens de rouwweek escaleerden de spanningen tussen de VS en Iran opnieuw, nadat president Trump het staakt-het-vuren met Iran “voorbij” verklaarde en de VS meerdere rondes luchtaanvallen op Iraanse doelen uitvoerde. Iraanse functionarissen meldden dat de Amerikaanse aanvallen 17 doden veroorzaakten en onder meer een deel van de spoorlijn tussen Teheran en Mashhad raakten, waardoor reizigers noodgedwongen op bussen moesten overstappen. Iran voerde op zijn beurt aanvallen uit op Amerikaanse militaire doelen in Koeweit, Bahrein en Qatar, terwijl Jordanië meldde acht binnenkomende Iraanse raketten te hebben onderschept.
Diezelfde escalatie zorgde er bovendien voor dat deze begrafenis niet alleen een religieuze en nationale rouwplechtigheid was, maar ook een politiek statement: een gelegenheid voor het Iraanse regime om, ondanks de hernieuwde aanvallen en de aanhoudende onzekerheid over zijn opvolger, eenheid en veerkracht uit te stralen.
