Rusland heeft de export van diesel volledig verboden, nadat Oekraïense droneaanvallen op olieraffinaderijen tot wijdverspreide brandstoftekorten in het land leidden. De maatregel treft een toch al gespannen wereldwijde energiemarkt, die zich ook zorgen maakt over nieuwe verstoringen in de Straat van Hormuz.
Inhoud
Volledig exportverbod na destructieve aanval op raffinaderij Omsk
De Russische vicepremier Alexander Novak kondigde het verbod woensdag aan tijdens een televisie-uitzending van een overleg met president Poetin, en stelde dat het besluit bedoeld is om “de leveringen aan de binnenlandse markt te vergroten”. Rusland had al eerder een gedeeltelijk verbod ingesteld dat alleen tussenhandelaren verbood diesel naar het buitenland te verkopen; het nieuwe verbod breidt die beperking uit naar producenten zelf, waarmee de hele markt wordt geraakt. Het verbod moet naar verwachting ongeveer drie weken duren, tot eind juli.
Directe aanleiding is een verwoestende Oekraïense aanval op de olieraffinaderij van Omsk, met afstand de grootste van Rusland. Oekraïense langeafstandsdrones van het type Fire Point FP-1 met een aangepaste vleugelconstructie die tegelijk als extra brandstoftank dient, goed voor een bereik tot 3.400 kilometer legden ruim 2.500 kilometer af om de fabriek te bereiken, een van de langste enkelvoudige droneaanvallen van de hele oorlog in Oekraïne tot nu toe. Minstens vier drones troffen de cruciale ELOU-AVT-11-destillatie-eenheid, goed voor tot 40 procent van de totale productiecapaciteit van de fabriek. Eerder deze week werd ook olie-infrastructuur bij de haven van Sint-Petersburg geraakt, waarmee de Oekraïense aanvalscampagne zich nu ook uitstrekt tot een van de grootste Russische energieknooppunten aan de Oostzee.
Wereldwijde dieselprijzen schieten omhoog
Het effect op de wereldmarkt was direct voelbaar: de internationale benchmarkprijs voor diesel steeg woensdag met bijna 13 procent, al daalde die vroeg donderdagochtend weer met ruim 3 procent. Rusland is na de Verenigde Staten de op een na grootste dieselexporteur ter wereld, goed voor ongeveer 11 procent van de wereldwijde dieselvoorraad vorig jaar. De belangrijkste afnemers zijn Turkije en Brazilië, die nu moeten concurreren met Europa om Amerikaanse, Midden-Oosterse en Indiase vaten diesel.
“Het is behoorlijk slecht,” zei Natalia Losada, senior olieproductenanalist bij Energy Aspects, tegen CNN over de wereldwijde impact van het verbod. Analisten verwachten wel dat het verbod van korte duur zal zijn, gezien de hoge kosten die Rusland maakt door exportinkomsten mis te lopen.
Tekorten raken inmiddels tientallen Russische regio’s
Het exportverbod komt na weken van escalerende problemen in eigen land. Grootschalige droneaanvallen, soms met wel duizend drones tegelijk, hebben naar schatting zo’n 25 tot 30 procent van de totale Russische raffinagecapaciteit uitgeschakeld, met de raffinaderij bij Moskou die normaal 40 procent van de regio Moskou van brandstof voorziet als een van de zwaarst getroffen locaties. Officieel gelden er inmiddels in meer dan twintig Russische regio’s beperkingen, zoals een maximum van twintig liter per voertuig en een verbod op het vullen van jerrycans, al schatten Oekraïense functionarissen dat de werkelijke impact zich uitstrekt tot zo’n zestig Russische provincies, inclusief de regio Moskou.
Om onrust te voorkomen houdt het Kremlin de pompprijzen kunstmatig 30 tot 50 procent onder de marktprijs, via een subsidiemechanisme dat naar schatting 200 miljard roebel (zo’n 3 miljard dollar) per maand kost. Rusland is inmiddels ook begonnen met het importeren van brandstof uit onder meer India, met al zeker 60.000 ton benzine onderweg, en is van plan maandelijks tot 400.000 ton brandstof in te voeren.
Ook op de bezette Krim blijft de druk hoog: Oekraïense drones vallen er structureel brandstof- en energiefaciliteiten aan, zoals we ook al beschreven bij de aanhoudende aanvallen op tankers in de Zee van Azov en de noodtoestand die eerder op het schiereiland werd uitgeroepen. Satellietbeelden van NASA, gedeeld door het Institute for the Study of War, tonen aanzienlijk minder nachtelijke verlichting op de Krim dan een jaar geleden een indirect maar veelzeggend teken van hoezeer de energievoorziening er onder druk staat.
Samenloop met crisis rond de Straat van Hormuz
Het Russische exportverbod komt op een bijzonder ongelukkig moment voor de wereldwijde energiemarkt. Het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran lijkt op instorten te staan, zoals we recent beschreven, met het risico dat de Straat van Hormuz waar normaal zo’n een vijfde van alle wereldwijde olietransporten doorheen gaat grotendeels wordt afgesloten. De VS heeft bovendien opnieuw sancties ingesteld tegen de verkoop van Iraanse olie, waardoor een mogelijke aanvulling op het wereldwijde aanbod wegvalt.
“Aan de andere kant hebben we een geopolitieke crisis die nog altijd niet is opgelost, waarbij de doorstroom via de Straat van Hormuz beperkt blijft,” aldus Losada. Voor de wereldwijde energiemarkt betekent dit dat twee grote productie- en exportregio’s Rusland en Iran tegelijkertijd kampen met verstoringen, wat de kans op verdere prijsschommelingen de komende weken alleen maar vergroot.
