De NAVO heeft ingestemd met een ingrijpende uitbreiding van haar luchtmissie boven de Baltische staten. Gevechtsvliegtuigen die het luchtruim van Litouwen, Letland en Estland bewaken, krijgen voortaan de bevoegdheid om drones en andere luchtdreigingen daadwerkelijk neer te halen, in plaats van ze alleen te onderscheppen en te begeleiden. Het besluit werd genomen tijdens de NAVO-top in Ankara en bekendgemaakt door de Litouwse president Gitanas Nausėda.
Inhoud
Van luchtpolitie naar volwaardige luchtverdediging
Sinds 2004 vliegen NAVO-gevechtsvliegtuigen boven Litouwen, Letland en Estland in het kader van de zogeheten Baltic Air Policing-missie. De drie Baltische staten hebben zelf geen eigen gevechtsvliegtuigen en worden daarom sinds hun NAVO-toetreding beschermd door bondgenoten die bij toerbeurt meer dan een dozijn toestellen leveren vanaf twee vliegbases in de regio. De missie werd in 2014 al uitgebreid na de Russische annexatie van de Krim, maar bleef in de kern een vredestijdmissie: toestellen identificeren en begeleiden Russische vliegtuigen die in de buurt van het Baltische luchtruim vliegen.
Met het besluit in Ankara verandert dat fundamenteel. De missie krijgt nu het mandaat van een volwaardige luchtverdedigingsoperatie, waarbij piloten ook daadwerkelijk “objecten die een dreiging vormen” mogen vernietigen. “De huidige luchtpolitiemissie is bedoeld voor vredestijd, wanneer gevechtsvliegtuigen op incidenten reageren door onderschepping en begeleiding. Het is een vorm van afschrikking,” aldus Nausėda. “Maar wat we vandaag de dag meemaken, is niet bepaald een vreedzame omgeving.”
Piloten hoeven niet langer toestemming te vragen aan hun hoofdstad
Het belangrijkste verschil zit in de snelheid van reageren. Waar piloten voorheen eerst politieke goedkeuring nodig hadden voordat ze een drone in het NAVO-luchtruim mochten neerhalen, ligt die bevoegdheid nu direct bij de Europese opperbevelhebber van de NAVO (SACEUR) en bij de piloten zelf. De Estse minister van Defensie Hanno Pevkur legt uit dat piloten voortaan onmiddellijk kunnen ingrijpen zodra ze een doelwit hebben geïdentificeerd en hebben vastgesteld dat nevenschade op de grond uitgesloten of geminimaliseerd kan worden zonder eerst met hun hoofdstad te hoeven overleggen.
De Estse minister van Buitenlandse Zaken Margus Tsahkna noemde dit op sociale media een verandering die zorgt voor “meer flexibiliteit en een snellere reactie op luchtdreigingen”. Gewone burgers zullen naar eigen zeggen weinig merken van de aanpassing: de vliegtuigen blijven gewoon vliegen en de luchtpolitiemissie blijft zichtbaar bestaan, alleen de bevoegdheden erachter zijn ingrijpend verruimd.
Eerder al twee keer een drone neergeschoten boven de Baltische staten
De aanpassing komt niet uit de lucht vallen. Dit jaar schoten NAVO-gevechtsvliegtuigen al twee keer een vermoedelijk afgedwaalde Oekraïense drone neer boven de Baltische staten: eerst boven Estland, waar een Roemeens F-16-toestel de drone onderschepte, en later boven Letland. Volgens de NAVO waren dit de eerste keren dat de missie daadwerkelijk het vuur opende ter verdediging van het bondgenootschap. Begin april vlogen bovendien negen Oekraïense drones het Estse luchtruim binnen, waarvan er één afging vlak bij een woonwijk.
Ook eerder al moesten NAVO-toestellen uitrukken nadat Rusland een Su-35-gevechtsvliegtuig stuurde om een tanker van de Russische schaduwvloot te begeleiden, nadat Estland had geprobeerd het schip aan te houden. Toen kwam het niet tot een confrontatie.
Onderdeel van bredere zorgen over een Russische dreiging tegen de NAVO
De aanscherping van de Baltische luchtverdediging past in een bredere reeks maatregelen die tijdens de top in Ankara werden aangekondigd: zo lanceerde NAVO-chef Mark Rutte er ook het “Drone Edge”-initiatief van 40 miljard dollar, gericht op het beter kunnen afweren van dronedreigingen langs de hele oostflank van het bondgenootschap.
Het besluit sluit bovendien aan bij de waarschuwing die Zelensky recent nog gaf dat Rusland al in 2027 een NAVO-land zou kunnen aanvallen, en bij eerdere Amerikaanse signalen dat Rusland ook een provocatie tegen Polen zou kunnen voorbereiden. Voor de Baltische staten, die vanwege hun ligging vlak bij Rusland en de Russische exclave Kaliningrad al langer als kwetsbaarste NAVO-lidstaten worden gezien, is de omschakeling van een symbolische bewakingsmissie naar een volwaardige luchtverdedigingsoperatie dan ook een tastbaar signaal dat het bondgenootschap zijn oostflank serieuzer dan ooit probeert te beschermen.
