Rusland bereidt zich voor op de eerste grote landelijke verkiezingen sinds het begin van de grootschalige oorlog tegen Oekraïne. De Russische verkiezingen 2026 gaan over de samenstelling van de Doema, het Russische lagerhuis, en vinden plaats tegen een achtergrond van aanhoudende oorlog, een oplopende brandstofcrisis en toenemende binnenlandse repressie. In dit artikel zetten we op een rij wanneer de verkiezingen plaatsvinden, hoe het systeem werkt en wat er dit jaar anders is dan voorheen.
Inhoud
Wanneer zijn de Russische verkiezingen?
President Poetin ondertekende op 16 juni 2026 een decreet waarin de Doema-verkiezingen zijn vastgesteld op 20 september 2026, met stemmogelijkheden vanaf 18 september in delen van het land. Het gaat om de negende verkiezing voor de Staatsdoema sinds de Russische grondwet van 1993, en de eerste sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in 2022. De vorige Doema-verkiezingen vonden plaats in september 2021.
Naast de landelijke Doema-verkiezing vinden op dezelfde verkiezingsdag ook tientallen regionale en lokale verkiezingen plaats: minstens elf gouverneursverkiezingen, 39 regionale parlementsverkiezingen en talloze gemeenteraadsverkiezingen. Opvallend is dat er voor het eerst ook kiesdistricten zijn ingericht in de door Rusland bezette Oekraïense gebieden Donetsk, Loegansk, Cherson en Zaporizja, plus een herverdeelde indeling op de al sinds 2014 bezette Krim.
Hoe werkt de Doema-verkiezing in Rusland?
Bij de Russische verkiezingen 2026 worden alle 450 zetels van de Doema opnieuw verdeeld. De helft van de zetels, 225 stuks, wordt verdeeld via kiesdistricten met een simpele meerderheid, de andere 225 via evenredige vertegenwoordiging op basis van landelijke partijlijsten, met een kiesdrempel van 5 procent. Van de 25 geregistreerde politieke partijen in Rusland mogen er 12 automatisch meedoen zonder handtekeningen te hoeven verzamelen; andere partijen en onafhankelijke kandidaten moeten dat wel, met torenhoge drempels van 200.000 handtekeningen voor een partijlijst. In de praktijk lukt dat vrijwel niemand buiten de gevestigde partijen.
Verenigd Rusland vrijwel zeker weer de winnaar
Alle signalen wijzen erop dat regeringspartij Verenigd Rusland, de partij van Poetin, ook deze Doema-verkiezingen ruimschoots zal winnen. Actuele peilingen laten de partij rond de 46 tot 53 procent van de stemmen zien, ver voor concurrenten als de communistische KPRF en de nationalistische LDPR, die beide rond de 11 tot 13 procent schommelen. Bij de vorige verkiezingen in 2021 haalde Verenigd Rusland met bijna 50 procent van de stemmen een grondwettelijke meerderheid van de zetels.
Ter voorbereiding op deze verkiezingen is de partijleiding van Verenigd Rusland in 2025 flink gestroomlijnd en gecentraliseerd. In de regio’s zet de partij bovendien nadrukkelijk in op kandidaten met ervaring in de oorlog tegen Oekraïne, als onderdeel van een breder Kremlin-project om een nieuwe, aan het front geharde bestuurderselite op te bouwen.
Oppositie in Rusland hard aangepakt in aanloop naar de stembus
In aanloop naar de verkiezingen neemt de onderdrukking van de Russische oppositie merkbaar toe. Zo mochten veertig van de ruim 250 kandidaten van oppositiepartij Jabloko niet meedoen aan de verkiezingen, van wie er zeven zelfs gevangenzitten. Een voormalig Moskous gemeenteraadslid van diezelfde partij kreeg zeven jaar strafkolonie voor het verspreiden van “valse informatie” over het Russische leger, nadat hij had opgeroepen tot onderzoek naar het bloedbad in het Oekraïense Boetsja.
Volgens de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial zitten momenteel 1.711 politieke gevangenen vast in Rusland aanzienlijk meer dan in de laatste jaren van de Sovjet-Unie. Begin juli werd bovendien een permanent zwartmarmeren monument geplaatst op het graf van oppositieleider Aleksej Navalny, die in 2024 overleed in een strafkamp.
Verkiezingen vallen samen met oorlog en brandstofcrisis
De verkiezingscampagne speelt zich af tegen een bijzonder ongemakkelijke achtergrond voor het Kremlin. Zoals we eerder beschreven, kampt Rusland met een aanhoudende brandstofcrisis door Oekraïense droneaanvallen op de energiesector, met lange rijen bij benzinestations in grote delen van het land tot gevolg. Ook de voortdurende Oekraïense aanvallen op Russische tankers en scheepvaart dragen bij aan de onrust. Op het partijcongres van Verenigd Rusland stond Poetin uitgebreid stil bij de oorlog, die hij een “lotsbepalend moment” voor Rusland noemde.
Voor het Kremlin dienen de verkiezingen vooral om het beeld te versterken dat het leven in Rusland, ondanks de oorlog, gewoon doorgaat een boodschap die door de brandstofcrisis en de oplopende Russische verliezen, zoals we bijna dagelijks bijhouden in onze verliezenupdates, steeds moeilijker vol te houden lijkt.
Internationale twijfels over de legitimiteit van de verkiezingen
Westerse waarnemers en Europese politici trekken de legitimiteit van Russische verkiezingen al langer in twijfel. Na eerdere Russische presidentsverkiezingen stelden Europarlementariërs bijvoorbeeld al dat er in Rusland “geen keuze” bestaat zolang politieke tegenstanders van Poetin worden gevangengezet, vermoord of het land uit worden gedreven. Ook voor deze Doema-verkiezingen bouwt het Kremlin nadrukkelijk aan een eigen, alternatief netwerk van “onafhankelijke” internationale verkiezingswaarnemers uit tientallen landen, als tegenhanger van gevestigde organisaties zoals de OVSE, die Moskou inmiddels afdoet als bevooroordeeld.
Zolang onafhankelijke waarnemers, vrije media en serieuze oppositiepartijen in Rusland vrijwel geen ruimte krijgen, verwachten westerse analisten dan ook geen enkele verrassing in de uitslag van de Russische verkiezingen 2026 ongeacht hoe de oorlog in Oekraïne zich de komende maanden verder ontwikkelt.
