Alle 32 NAVO-lidstaten, inclusief de Verenigde Staten, houden vast aan het fundamentele principe van collectieve verdediging binnen het bondgenootschap. Dat blijkt uit een conceptverklaring die is ingezien voorafgaand aan de NAVO-top in Ankara van 7 en 8 juli. In de slotverklaring bevestigen de bondgenoten hun “ijzersterke” toewijding aan artikel 5 van het Verdrag van Washington en stellen ze dat Rusland een “langdurige bedreiging” vormt voor de Euro-Atlantische veiligheid en stabiliteit.
Het document, dat al is goedgekeurd op ambassadeursniveau, bevat ook de uitspraak dat Iran nooit een kernwapen mag bezitten. Daarnaast leggen de bondgenoten vast dat er 70 miljard euro extra steun naar Oekraïne gaat, met de belofte dat in 2027 “minstens een vergelijkbaar niveau” aan steun volgt.
Artikel 5 blijft fundament van collectieve verdediging
De slotverklaring van de NAVO-top is het vooraf uitonderhandelde eindresultaat waarover alle 32 bondgenoten, inclusief de VS, overeenstemming hebben bereikt. Hoewel het document op ambassadeursniveau al is goedgekeurd, moeten de regeringsleiders het pas aan het einde van de top op 8 juli definitief bekrachtigen. Een woordvoerder van de NAVO liet weten dat de zogeheten Ankara-verklaring pas wordt vrijgegeven zodra de leiders van de bondgenoten ermee hebben ingestemd.
Vooral de opstelling van Washington wordt nauwlettend gevolgd. Het principe achter artikel 5 dat een aanval op één bondgenoot wordt beschouwd als een aanval op alle leden – vormt het fundament van de collectieve verdediging binnen de NAVO. President Trump heeft in het verleden herhaaldelijk twijfel gezaaid over de vraag of zijn regering deze verplichting nog volledig steunt, en weigerde eerder garanties te geven dat de VS Europese bondgenoten die volgens hem onvoldoende bijdragen aan hun eigen defensie, te hulp zou schieten.
NAVO 3.0: Europa neemt meer verantwoordelijkheid
Tijdens de top in Ankara proberen de Europese NAVO-leden de regering-Trump ervan te overtuigen dat de verantwoordelijkheid voor de Europese veiligheid steeds meer bij Europa zelf komt te liggen. De alliantie beweegt daarmee toe naar wat inmiddels “NAVO 3.0” wordt genoemd: een security-arrangement waarbij Europa zelf het voortouw neemt in zijn eigen defensie.
Dat is niet toevallig, want de afgelopen maanden waren volatiel voor het bondgenootschap. Begin dit jaar weigerde Trump uit te sluiten dat hij militaire middelen zou inzetten om Groenland een semiautonoom gebied van NAVO-bondgenoot Denemarken te “nemen”. Ook liet hij zich onlangs nog kritisch uit over de opstelling van bondgenoten tijdens het Amerikaanse optreden tegen Iran, en noemde hij de relatie met de NAVO op zijn platform Truth Social “eenzijdig”.
Tegelijkertijd maakte de VS in mei al bekend de eigen militaire bijdrage aan het NAVO-krachtmodel te verkleinen: verschillende langeafstandsbommenwerpers, gevechtsvliegtuigen, onderzeeërs en oorlogsschepen worden zelfs in oorlogstijd niet langer standaard beschikbaar gesteld voor Europees gebruik. “Bondgenoten is verteld dat we onze bijdrage aan het NAVO-krachtmodel verminderen”, zei de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO eerder deze week tegen journalisten in Brussel, met de boodschap dat Europa niet langer kan “meeliften op de Amerikaanse belastingbetaler”.
Defensie-uitgaven fors omhoog, ook in Nederland
NAVO-chef Mark Rutte zal er tijdens de top op wijzen dat Europa en Canada hun kerndefensie-uitgaven jaar op jaar met 20 procent hebben verhoogd, goed voor zo’n 225 miljard euro aan extra investeringen in 2025 en 2026 samen. Sinds Trumps eerste ambtstermijn hebben de bondgenoten gezamenlijk al zo’n 870 miljard euro aan defensie uitgegeven door Rutte inmiddels “Trump’s trillion” gedoopt.
Die trend is ook in Nederland goed zichtbaar. Zoals ook blijkt uit de recent gepresenteerde Defensienota 2026, bouwt Nederland met urgentie aan een krijgsmacht die aansluit bij de dreiging van vandaag, met extra investeringen in onbemenste systemen, cyber en innovatie. Rutte zal in Ankara benadrukken dat deze historische uitgavengroei nu vertaald moet worden naar daadwerkelijk inzetbare capaciteiten, en dat de Europese defensie-industrie zijn productiecapaciteit verder moet opschroeven.
Rusland blijft grootste zorg
De herbevestiging van artikel 5 komt niet uit de lucht vallen. De afgelopen periode waarschuwden inlichtingendiensten al voor Russische pogingen om de grenzen van het bondgenootschap af te tasten, onder meer met herhaalde drone- en vliegtuiginbreuken boven NAVO-grondgebied. Die zorgen sluiten aan bij eerdere Amerikaanse signalen dat Rusland mogelijk een gewapende provocatie tegen Polen voorbereidt om juist de vastberadenheid van de NAVO op de proef te stellen.
Tegen die achtergrond is de herhaalde erkenning van Rusland als langdurige bedreiging in de Ankara-verklaring veelzeggend: ondanks interne Amerikaanse terughoudendheid eerder dit jaar, staat het bondgenootschap ogenschijnlijk unaniem achter die kwalificatie. Of president Trump zich bij de definitieve ondertekening op 8 juli net zo stellig zal opstellen als zijn bondgenoten, moet nog blijken.
