Iran heeft zaterdag de Straat van Hormuz opnieuw gesloten verklaard, “tot nader order”, nadat het Iraanse leger een waarschuwingsschot loste op een schip dat volgens Teheran een niet-toegestane route door de zeestraat gebruikte. De sluiting van de Straat van Hormuz zet het toch al broze staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran verder onder druk, en leidde vrijwel meteen tot een nieuwe Amerikaanse aanval.
Volgens een verklaring van de marine van de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) had het geraakte schip zijn trackingsystemen uitgeschakeld en daarmee de maritieme veiligheid in gevaar gebracht, voordat het tot stilstand werd gebracht. De Iraanse autoriteiten stellen dat meerdere schepen recent waarschuwingen hebben genegeerd om zich aan goedgekeurde vaarroutes te houden. De IRGC waarschuwde dat de Straat van Hormuz gesloten blijft tot “het einde van de Amerikaanse inmenging in deze regio,” en dreigde met een “zware reactie” op elke vergelding, inclusief aanvallen op wat het omschrijft als nieuwe vijandelijke bases in de regio.
Inhoud
Derde ronde Amerikaanse aanvallen als directe reactie
Kort na de Iraanse aankondiging meldde het Amerikaanse Centrale Commando (CENTCOM) dat het een derde ronde aanvallen tegen Iran was begonnen, als reactie op de aanval op het civiele schip. Volgens Iraanse staatsmedia waren er explosies te horen in Bandar Abbas en Sirik, twee plaatsen aan de kust van de Straat van Hormuz. “De Verenigde Staten brengen een zware prijs in rekening door Irans vermogen om burgerschepen en commerciële vaartuigen die vrij door de zeestraat varen aan te vallen, verder te blijven ondermijnen,” aldus het Amerikaanse leger in een verklaring.
Het is al de derde keer in korte tijd dat de VS met luchtaanvallen reageert op Iraanse acties in de Straat van Hormuz, na de eerdere aanvalsgolven die we deze week al beschreven toen Trump het staakt-het-vuren met Iran “voorbij” verklaarde en toen de VS zo’n negentig doelen in Iran raakte na Iraanse vergelding op bases in Bahrein, Koeweit en Jordanië.
Diplomatie in Oman gaat door ondanks nieuwe escalatie
Ondanks de nieuwe escalatie gaan de diplomatieke pogingen om de crisis te bezweren door. Oman meldde dat het land en Iran zijn overeengekomen “op technisch en politiek niveau” met elkaar te blijven praten over de Straat van Hormuz dit één dag nadat de Verenigde Staten Iran hadden opgeroepen publiekelijk te verklaren dat de zeestraat open is en dat schepen niet langer worden aangevallen. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi ontmoette in Muscat zijn Omaanse ambtgenoot Sayyid Badr Albusaidi om te spreken over “passende mechanismen om de veilige doorvaart van schepen te waarborgen.”
Toch blijft de kern van het geschil onopgelost. Waar de wereld de Straat van Hormuz al decennialang als internationale vaarroute beschouwt, houdt Iran sinds het begin van de oorlog vast aan het standpunt dat het land zelf de controle over de zeestraat moet behouden inclusief het recht om vaargeld te heffen bij doorvarende schepen. De VS roept scheepvaartmaatschappijen intussen op om een zuidelijke route te varen, door de territoriale wateren van Oman, om de risico’s te vermijden.
Waarom de Straat van Hormuz zo belangrijk is voor de wereldeconomie
De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste knooppunten van de wereldwijde energiehandel: vóór de oorlog liep zo’n een vijfde van alle wereldwijd verhandelde olie en aardgas door deze nauwe zeestraat tussen Iran en Oman. Irans greep op de doorvaart tijdens de oorlog leidde eerder al tot een wereldwijde energiecrisis, met olieprijzen die tijdens de piek van de oorlog opliepen tot 120 dollar per vat. Sindsdien zijn de prijzen weliswaar fors gedaald, maar een nieuwe, aanhoudende sluiting van de Straat van Hormuz kan de wereldwijde energiemarkt opnieuw flink op de proef stellen kort nadat we al schreven over de gevolgen van het Russische exportverbod op diesel voor diezelfde markt.
Sluiting valt samen met dreigementen en eerste verklaring van Mojtaba Khamenei
De nieuwe sluiting van de Straat van Hormuz valt op een bijzonder gespannen dag in de betrekkingen tussen de VS en Iran. Dezelfde zaterdag maakte de nieuwe Iraanse opperste leider Mojtaba Khamenei, die sinds het uitbreken van de oorlog niet meer in het openbaar is verschenen, zijn eerste publieke verklaring bekend sinds de begrafenis van zijn vader, waarover we eerder berichtten. Daarin beloofde hij wraak voor de dood van zijn vader, enkele uren nadat Trump had gedreigd met nieuwe raketaanvallen op Iran.
In Teheran kwamen op diezelfde dag bovendien grote groepen mensen samen voor een pro-regeringsbijeenkomst ter nagedachtenis aan wijlen opperste leider Ali Khamenei. Die samenloop van gebeurtenissen de sluiting van de zeestraat, de derde ronde Amerikaanse aanvallen, de eerste verklaring van Mojtaba Khamenei en de aanhoudende rouwbijeenkomsten onderstreept hoe instabiel de situatie tussen de VS en Iran deze dagen is, ondanks de aanhoudende diplomatieke pogingen om het akkoord uit juni alsnog overeind te houden.
