Exclusieve satellietbeelden, geanalyseerd door CNN in samenwerking met het Institute for Science and International Security (ISIS), tonen aanwijzingen dat Iran mogelijk bezig is zijn nucleaire faciliteiten te herbouwen. De ontdekking roept nieuwe vragen op over de vraag of Iran het memorandum van overeenstemming (MOU) heeft geschonden dat het land eind juni met de Verenigde Staten sloot nog voordat president Trump deze week leek aan te geven dat dat akkoord ten einde is door nieuwe aanvallen op het land uit te voeren.
Inhoud
Herstelwerkzaamheden bij Taleghan 2 in het Parchin-complex
De belangrijkste bevinding betreft Taleghan 2, een ondergrondse faciliteit binnen het Parchin militair complex ten zuidoosten van Teheran. Experts vermoeden dat hier explosief materiaal voor kernwapens werd opgeslagen. De faciliteit werd in oktober 2024 al eens vernietigd bij een Israëlische aanval, vervolgens herbouwd, en in maart van dit jaar opnieuw twee keer geraakt.
Beelden van 22 juni en 7 juli tonen nu opgravingen rond drie inslaggaten in het dak van de faciliteit, aanvullende betonversteviging en wat lijkt op de installatie van wapening voor een permanente betonnen afdekking.
Van puinruimen naar daadwerkelijke wederopbouw
Volgens de analyse van ISIS leek het aanvankelijke werk vooral gericht op het beoordelen van de schade en het opruimen van puin. De latere beelden wijzen er echter op dat Iran daadwerkelijk is overgegaan tot herstel en wederopbouw van de faciliteit. Opvallend detail: deze werkzaamheden vonden al plaats terwijl het memorandum van 17 juni, waarin Iran beloofde “de huidige status quo van zijn nucleaire programma te handhaven,” nog volledig van kracht was.
Ook verdachte activiteit bij Pickaxe Mountain
Naast Taleghan 2 signaleren de satellietbeelden ook aanhoudende activiteit bij een tweede, nog geheimzinniger locatie: Pickaxe Mountain, een diep in de Zagros-bergen begraven complex op ongeveer anderhalve kilometer ten zuiden van de verrijkingsfaciliteit Natanz. Beelden van 21 juni tonen vrachtwagens die tunnels bij het complex in- en uitrijden. Ook zou er bouwactiviteit bij nabijgelegen raketlocaties zichtbaar zijn.
Volgens de denktank ISIS is deze activiteit al sinds minstens 2020 vrijwel ononderbroken aan de gang. Iran zelf stelt sinds 2021 dat het om een fabriek voor de productie van centrifuges gaat, maar westerse inlichtingendiensten vermoeden dat Teheran er in het geheim ook een verrijkingsfaciliteit bouwt. De site ligt dieper begraven dan Fordow de faciliteit die de VS in juni 2025 met bunkerbrekende bommen aanviel en zou daardoor mogelijk zelfs bestand zijn tegen luchtaanvallen.
“Een verzekeringspolis” voor het geval onderhandelingen mislukken
Spencer Faragasso, senior fellow bij ISIS, noemde de voortdurende werkzaamheden bij Pickaxe Mountain “diep verontrustend” en stelde dat het Iraanse regime zich hiermee lijkt in te dekken: “Naar mijn inschatting is dit een verzekeringspolis van Iran voor het geval de onderhandelingen mislukken dan heeft het land alvast een nucleaire faciliteit in een vergevorderd stadium van constructie klaarstaan.” Volgens de denktank is de berg groot genoeg om een volledige verrijkingsfaciliteit te herbergen.
Fordow, Natanz en Isfahan blijven grotendeels stil
Opvallend genoeg tonen de beelden bij de drie faciliteiten die de VS in juni vorig jaar rechtstreeks aanviel Fordow, Natanz en Isfahan nauwelijks tekenen van herstel. Bij Natanz zijn de vernietigde transformators en generatoren niet vervangen en blijven de toegangswegen tot de ondergrondse verrijkingshallen ernstig beschadigd. Bij Isfahan ligt puin nog altijd verspreid over de toegangswegen naar beschadigde gebouwen. Bij Fordow blijven de tunnelingangen afgedekt met aarde, en liggen de eerder aangebrachte aardewallen langs de toegangswegen bedoeld om snelle in- en uitrit van voertuigen te bemoeilijken nog altijd op hun plek.
Volgens denktank CSIS bewijst dit dat de Amerikaanse aanvallen de verrijking van uranium en de verwerking van uraniummetaal op deze drie kernlocaties daadwerkelijk hebben stilgelegd in schril contrast met de wél voortdurende activiteit bij Taleghan 2 en Pickaxe Mountain.
Wat betekent dit voor het memorandum tussen de VS en Iran?
De ontdekking komt op een bijzonder gevoelig moment. Zoals we deze week al beschreven, verklaarde Trump het staakt-het-vuren met Iran “voorbij” na een nieuwe golf aanvallen over en weer, waarna het conflict verder escaleerde met aanvallen op onder meer Amerikaanse bases in Jordanië en de Iraanse kerncentrale Bushehr. Andrea Stricker, plaatsvervangend directeur van het non-proliferatieprogramma bij de Foundation for Defense of Democracies (FDD), stelt dat het memorandum toch al wankelde door de aanhoudende Iraanse provocaties in de Straat van Hormuz, en dat het weinig waarschijnlijk is dat het akkoord nog zal leiden tot betekenisvolle beperkingen van het Iraanse kernprogramma. Volgens Stricker moet Washington erop aandringen dat Iran onmiddellijke toegang verleent aan inspecteurs van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), en geloofwaardige militaire opties achter de hand houden mocht Iran blijven dwarsliggen.
Functionarissen van de regering-Trump laten intussen weten dat Iran het zogeheten “nucleair stof” resten van verrijkt uranium en nucleair materiaal die na de aanvallen zijn overgebleven moet overdragen, wil er ooit een blijvend akkoord komen.
Internationale reacties en de rol van het IAEA
Het IAEA heeft Pickaxe Mountain nooit mogen inspecteren, mede omdat Iran de locatie nooit officieel als verrijkingsfaciliteit heeft aangemeld. Sinds de aanvallen van vorig jaar heeft Iran de toegang van IAEA-inspecteurs tot zijn nucleaire locaties bovendien fors beperkt, en sinds 2021 past het land ook het Aanvullend Protocol niet meer toe het verdrag dat verscherpt toezicht op onder meer centrifugefabrieken mogelijk maakt.
Vlak na het bekendmaken van de satellietbeelden kondigde het Amerikaanse ministerie van Financiën vrijdag bovendien nieuwe sancties aan tegen de in Dubai gevestigde Iraanse zakenman Ali Ansari, vanwege vermeende banden met opvolger Mojtaba Khamenei wiens langdurige afwezigheid we ook al beschreven bij de begrafenis van zijn vader en de Revolutionaire Garde. Het is onderdeel van een bredere Amerikaanse actie tegen de financiële netwerken van het Iraanse regime. Iraanse functionarissen dreigden eerder al dat het land zich zou kunnen terugtrekken uit het Non-proliferatieverdrag (NPV) als de druk verder oploopt een stap die voorheen alleen Noord-Korea heeft gezet, waarna dat land in het geheim gewoon doorging met zijn kernwapenprogramma.
