Wil Poetin een deal sluiten met Oekraïne, of gebruikt hij onderhandelingen vooral als drukmiddel om zijn eigen positie te versterken? Het is een vraag die de afgelopen dagen weer volop terugkeert onder analisten, nu de oorlog in Oekraïne een cruciale fase lijkt te naderen. In dit artikel zetten we de meest recente inzichten op een rij: van optimistische geluiden over “de beste kans op vrede tot nu toe” tot scherpe waarschuwingen dat Poetin vooral tijd probeert te winnen.
Inhoud
Waarom is de vraag “Wil Poetin een deal sluiten met Oekraïne” nu weer actueel is
De vraag of Poetin daadwerkelijk een deal wil sluiten met Oekraïne, kreeg de afgelopen weken extra gewicht door een reeks opvallende gebeurtenissen. Begin juli claimde Poetin tegenover zijn legertop dat Kostiantynivka was veroverd, iets wat we ook al beschreven een claim die volgens het Institute for the Study of War (ISW) werd tegengesproken door alle beschikbare bewijzen. Volgens Amerikaans magazine Newsweek waren er in de stad op dat moment slechts tussen de 100 en 250 Russische militairen aanwezig, minder dan het aantal Oekraïense verdedigers.
Zelensky reageerde spottend door Poetin uit te nodigen om hem daar te ontmoeten voor vredesgesprekken; het Kremlin stelde daarop voor dat Zelensky juist naar Moskou zou komen een voorstel dat zelfs Trump tijdens de NAVO-top in Ankara meteen van tafel veegde. Ook de recente NAVO-top zelf speelt een rol: Trump vertrok uit Ankara met de uitspraak dat “een deal in zicht is”, nadat de NAVO-bondgenoten daar 80 miljard dollar aan defensiesteun voor Oekraïne dit jaar hadden toegezegd.
Het optimistische scenario: “beste kans op vrede tot nu toe”
Sommige gerenommeerde analisten zijn opvallend positief. Michael Froman van de Council on Foreign Relations (CFR) noemt de huidige patstelling aan het front die kostbaar is voor zowel Moskou als Kyiv mogelijk “de beste kans op vrede die de oorlog tot nu toe heeft geboden”. Columniste Fareed Zakaria schreef in de Washington Post dat “het tij de afgelopen maanden is gekeerd, op een manier die vrede eindelijk mogelijk maakt”, en wijst erop dat Poetins twee theorieën over overwinning dat Oekraïne zwak zou zijn en dat het Westen moe zou worden allebei zijn ingestort.
Ook de Russische denktankdirecteur Dmitriy Trenin (Russian International Affairs Council) schreef in juni dat Rusland “zich steeds meer op zichzelf richt” en daardoor “waarschijnlijk pragmatischer” beleid zal voeren, gedreven door economische belangen in plaats van geopolitieke ambities.
Onderzoek van denktank CSIS bevestigt bovendien dat de Russische economie er inmiddels een stuk slechter voor staat dan vóór de oorlog: sancties en het wegvallen van buitenlandse investeringen kostten Rusland naar schatting respectievelijk 400 en 282 miljard dollar, en de economie balanceert nu op de rand van stagnatie.
Het sceptische scenario: onderhandelen als drukmiddel, geen echte deal
Tegenover dit optimisme staat een aanzienlijk sceptischer kamp. Volgens Newsweek gebruikt het Kremlin onderhandelingen vooral tactisch: eerst het front er voor Kyiv slechter uit laten zien dan het is, om vervolgens onderhandelen te presenteren als “genade” aan een Amerikaanse president die zelf graag met een dealresultaat naar huis wil. Poetins woordvoerder Dmitry Peskov omschreef de Russische positie deze week treffend als tweeledig: Rusland is “klaar voor een vreedzame oplossing, maar heeft ook voldoende vermogen om zelfstandig te handelen” met andere woorden, onderhandelingen naast dreigementen.
Ook de Poolse premier Donald Tusk was deze week somber gestemd. “Op dit moment lijkt het onwaarschijnlijk dat op korte termijn een staakt-het-vuren of vredesakkoord wordt bereikt, gezien de rigide houding van Rusland en Poetin,” zei hij tegen journalisten in Parijs. “Iedereen verwacht op dit moment een escalatie van Russische acties, en het is heel goed mogelijk dat Rusland deze oorlog minstens tot de winter wil laten voortduren.” Polen bereidt zich daarom, samen met Franse en Britse troepen, alvast voor op toekomstige veiligheidsgaranties voor Oekraïne, voor het geval er ooit wél een akkoord komt.
Denktank Brookings wijst er bovendien op dat de huidige onderhandelingen onder leiding van de Trump-regering er in de praktijk uitzien alsof ze eerder in het voordeel van het Kremlin uitpakken dan in dat van Kyiv, en dat westerse steun aan Oekraïne kwetsbaarder is geworden nu de VS stap voor stap NAVO-commando’s overdraagt aan Europese bondgenoten.
Wat zeggen de voorspelmarkten over de kans op vrede?
Naast expertanalyses geven ook voorspelmarkten een indicatie van hoe waarschijnlijk een vredesdeal tussen Oekraïne en Rusland wordt geacht. Op het platform Polymarket schatten gebruikers de kans dat Oekraïne vóór 31 augustus een vredesdeal met Rusland tekent op slechts 6 procent. De kans dat dit vóór 2027 gebeurt, ligt met 25 procent aanzienlijk hoger, terwijl de kans op een staakt-het-vuren vóór het einde van dit jaar rond de 23 procent schommelt. Deze cijfers weerspiegelen vooral hoe onzeker en grillig de onderhandelingen op dit moment worden ingeschat door een brede groep betrokkenen.
Volgens de maandelijkse analyse van denktank Russia Matters blijft er bovendien een concreet praktisch obstakel: de Oekraïense luchtafweer tegen ballistische raketten dreigt te verzwakken, omdat de VS slechts 60 tot 65 Patriot-onderscheppingsraketten per maand produceert en nieuwe, door Duitsland gefinancierde voorraden pas na 2028 beschikbaar komen een probleem dat rechtstreeks aansluit bij Zelensky’s herhaalde pleidooi voor meer luchtverdediging, zoals ook naar voren kwam bij zijn recente waarschuwing dat Poetin al in 2027 een NAVO-land zou kunnen aanvallen.
Conclusie: hoe groot is de kans echt?
Een eenduidig antwoord op de vraag of Poetin daadwerkelijk een deal wil sluiten met Oekraïne, bestaat niet. Wat wel duidelijk wordt uit de meest recente analyses, is dat vrijwel niemand gelooft dat Rusland op dit moment oprecht uit is op een snel einde van de oorlog in Oekraïne op Oekraïense voorwaarden. Eerder lijkt het erop dat Poetin inzet op een dubbele strategie: geloofwaardig genoeg onderhandelen om Trump en delen van het Westen ervan te overtuigen dat een deal binnen bereik is, terwijl hij tegelijkertijd op het slagveld en met dreigementen tot en met de theoretische dreiging van een tactisch kernwapen de druk op Kyiv blijft opvoeren.
Zoals Newsweek het samenvat: Poetins inzet is niet dat Rusland deze oorlog daadwerkelijk kan winnen, maar dat Oekraïne en zijn bondgenoten ervan overtuigd raken dat ze al hebben verloren, nog voordat het tegendeel zich op het slagveld bewijst.
