De Verenigde Staten herstellen dinsdag hun marineblokkade van Iraanse havens, na een nieuwe, uren durende golf Amerikaanse luchtaanvallen op Iraanse doelen. President Trump kondigde bovendien aan voortaan een tol van 20 procent te willen heffen op vracht die door de Straat van Hormuz vaart. De maatregelen markeren een nieuwe, forse escalatie in het conflict tussen de VS en Iran, kort nadat we beschreven hoe Iran de zeestraat eerder deze week al zelf sloot.
Inhoud
Wat houdt de nieuwe Amerikaanse blokkade in?
Volgens het Amerikaanse Centrale Commando (CENTCOM) gaat de blokkade van Iraanse havens dinsdag om 22.00 uur Nederlandse tijd van start, op bevel van Trump. Het is al de tweede keer dat de VS zo’n blokkade instelt: de eerste liep van 13 april tot 18 juni, waarbij CENTCOM naar eigen zeggen meer dan 140 schepen omleidde, negen niet-meewerkende schepen buiten gevecht stelde en meer dan vijftig schepen met humanitaire hulp wel liet passeren. Het vliegdekschip USS George H.W. Bush, met meer dan zestig vliegtuigen aan boord, helpt bij de handhaving van de nieuwe blokkade. Volgens CENTCOM blijven meer dan 50.000 Amerikaanse militairen actief in het Midden-Oosten.
Een blokkade is zowel een economisch als militair machtsmiddel: schepen en lading van de tegenstander kunnen erdoor onderschept, vastgehouden of vernietigd worden, met als doel de tegenstander economische inkomsten en broodnodige import te ontzeggen. Om internationaal rechtmatig te zijn, moet een blokkade vooraf worden aangekondigd, zodat scheepvaart tijdig gewaarschuwd kan worden.
Trump wil 20 procent heffing op vracht door de Straat van Hormuz
Naast de blokkade kondigde Trump aan dat de VS zichzelf voortaan als “bewaker” van de Straat van Hormuz beschouwt, en daarvoor 20 procent van de waarde van vracht van commerciële schepen in rekening wil brengen. Volgens Trump moet dat de kosten dekken die gemoeid zijn met het veilig houden van “dit zeer volatiele deel van de wereld.” Hij noemde de nieuwste aanvallen op Iran zelf een “schermutseling”, terwijl volgens hem het staakt-het-vuren met Iran inmiddels “in duigen valt” een ontwikkeling die aansluit bij zijn eerdere uitspraak dat het akkoord met Iran voorbij was.
Internationale kritiek: “Geen tol, in lijn met internationaal recht”
Het voornemen van Trump om tol te heffen stuit internationaal op weerstand. Het Verenigd Koninkrijk herhaalde dinsdag zijn standpunt dat de Straat van Hormuz “zonder tol of kosten” heropend moet worden. “Het is aan de VS om de precieze details van de voorstellen uit te werken,” aldus een woordvoerder van Downing Street. “We hebben altijd gezegd dat de Straat van Hormuz heropend moet worden in lijn met internationaal recht, zonder tol of kosten die de wereldhandel kunnen verstoren.”
Ook de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) van de Verenigde Naties liet al eerder weten dat doorvaart door de zeestraat “vrij van tol en kosten moet blijven, in lijn met internationaal recht.” Die kritiek onderstreept hoe gevoelig de kwestie ligt: zo’n vijfde van alle wereldwijd verhandelde olie en aardgas gaat normaal gesproken door de Straat van Hormuz, wat de zeestraat tot een van de belangrijkste knooppunten van de wereldeconomie maakt en de reden waarom eerder deze week ook al onrust ontstond op de wereldwijde energiemarkt na het Russische exportverbod op diesel.
Nieuwe golf aanvallen en dreiging rond Pickaxe Mountain
De nieuwe blokkade volgt op een Amerikaanse aanvalsgolf die maandagavond laat werd afgerond en zich richtte op Iraanse kustverdedigingssystemen, raket- en drone-installaties en maritieme capaciteiten. Volgens CENTCOM duurde de missie vijf uur en werden doelen geraakt in onder meer Bushehr, Chah Bahar, Jask, Konarak, Abu Musa en Bandar Abbas bedoeld om Irans vermogen om commerciële scheepvaart aan te vallen verder te “degraderen”. Iraanse staatsmedia meldden ook explosies in Mahshahr en Abadan.
Bijzonder gevoelig is een dreigement dat een Iraanse veiligheidsbron in Teheran tegenover CNN uitte: mocht Trump ervoor kiezen om Pickaxe Mountain aan te vallen de vermoedelijke geheime nucleaire faciliteit waarover we recent al schreven bij de onthullende satellietbeelden van Irans kernprogramma dan zal Iran een “verwoestende reactie” geven.
Iran valt terug met dronebootjes en aanvallen op tankers
Iran reageerde op de Amerikaanse aanvallen met vergeldingsacties tegen Amerikaanse doelen in Koeweit, Bahrein en Jordanië, en viel bovendien twee olietankers onder vlag van de Verenigde Arabische Emiraten aan in de Straat van Hormuz. De Bahreinse defensiemacht meldde dinsdag dat het luchtafweer meerdere Iraanse drones had onderschept en vernietigd. Aan Amerikaanse zijde viel voor het eerst op dat het leger een Iraans schip aanviel met onbemande dronebootjes volgens Al Jazeera een unieke tactiek die niet eerder in dit conflict is gebruikt.
De Persian Gulf Strait Authority, een instantie die Iran tijdens het eerdere staakt-het-vuren zelf oprichtte om de doorvaart door de Straat van Hormuz te beheren, liet maandag weten dat doorvaart door de zeestraat momenteel “niet haalbaar” is een treffende illustratie van hoe volledig de crisis rond de Straat van Hormuz inmiddels iedere vorm van normale scheepvaart heeft stilgelegd.
